(VLO) Bỗng dưng lại có nhiều suy nghĩ về ẩm thực trong những ngày “sống chậm”. Hóa ra lại được sống một cách sâu lắng hơn, quan tâm hơn đến những điều bình thường nhất, những cảm xúc nhỏ nhặt nhất.
Có một dòng chảy ẩm thực từ trong ký ức và những món ăn hàng ngày trước mặt với những phỏng đoán về những bữa ăn trong tương lai, trong những nhịp đi đầy biến động hay êm đềm của thế giới.
Dù bất cứ hoàn cảnh nào thì vẫn phải ăn để sinh tồn hoặc ăn để thưởng thức, vấn đề là nhận thức, tâm thế của mỗi cá nhân hay cộng đồng xã hội trước mỗi món ăn, bữa ăn nó thay đổi thế nào.
 |
| Những món ăn gắn với những câu chuyện kể, nhắc nhớ về người thân, về gia đình sẽ ngon và hạnh phúc biết bao. |
Ẩm thực và hành trình của nhận thức lại
Tiến sĩ sinh học người Pháp Hervé đã dành ra hơn 30 năm để nghiên cứu dòng thực phẩm tinh chế, với tất cả thức ăn đều phải được chưng cất, tạo mùi, tạo màu và có thể vận chuyển dễ dàng, lưu trữ lâu mà không phải tốn kém khâu bảo quản như thực phẩm tươi sống.
Lý do, là hướng đến thái độ tiết kiệm thay vì tập trung tăng năng suất sản lượng nông nghiệp thế giới, bởi lập luận con người đã hao hụt nông sản trong quá trình sản xuất, thu hoạch, vận chuyển, bảo quản và thái độ để thừa mứa thức ăn của thực khách… tất cả đã tạo nên sự phung phí nguồn lương thực rất lớn, trong khi thế giới vẫn còn nhiều khu vực đói nặng, thiếu lương thực, thực phẩm.
Và trong tương lai, khi dân số loài người tăng trưởng mà diện tích nông nghiệp chỉ có thu hẹp chớ không tăng lên, thì nguy cơ thiếu đói, bất bình đẳng xã hội- dư thừa và thiếu ăn, là rất lớn.
Hiện ở Pháp đã có hơn 2.000 chất tạo mùi, tạo màu được tinh chế từ thực phẩm đã được cấp phép. Đây có thể là “bước tiến” cao hơn của thực phẩm đóng hộp.
Theo xu hướng này, ẩm thực trong tương lai sẽ xóa nhòa hơn ranh giới vùng miền, bản sắc văn hóa dân tộc trong ẩm thực.
Như vậy, ở góc độ nào đó loài người phát triển ở mức độ cao thì hình như quay trở về với mức căn cơ nhất là “ăn no”, hành động ăn để sinh tồn hơn là ăn ngon để thưởng thức phong vị, tính dị biệt trong văn hóa ẩm thực.
Trong khi đó, ở Ý lại có trào lưu được khởi xướng là đề cao tính phục vụ, đưa vào ẩm thực tình cảm ấm áp, nồng nàn trong những trung tâm phục vụ bữa ăn miễn phí cho người vô gia cư, nghèo đói ở các đô thị.
Họ muốn nâng cao chất văn hóa, nhân văn nhất đối với cả tầng lớp yếu thế nhất trong xã hội; thông qua việc luân phiên mời những đầu bếp nổi tiếng nhất thế giới đến để đứng bếp phục vụ những bữa ăn thiện nguyện như thế.
Ẩm thực lại được đề cao khía cạnh “người” ở một đất nước có nền ẩm thực nổi tiếng bậc nhất thế giới.
Hai câu chuyện không hẳn là trái ngược, nó chỉ là một trong nhiều xu thế phát triển, cách nhìn nhận giá trị ẩm thực của thế giới trong hiện tại và tương lai.
Nhưng có gì đó thật nhiều băn khoăn, suy tư trong bữa ăn hàng ngày. Có lúc lại tự đặt ra câu hỏi: “thế nào là bữa ăn ngon” và câu trả lời sẽ vô cùng đa dạng, rất đa dạng tùy lúc, tùy người, tùy thời, tùy cảnh.
Cụ Nguyễn Hiến Lê đã từng định nghĩa bữa ăn ngon vô cùng phong phú hẳn nhiều người đều biết. Còn trước câu hỏi “thế nào là bữa ăn hạnh phúc” nghe nó trừu tượng hơn, vô hình hơn, nhưng có lẽ mẫu số chung lại đơn giản hơn nhiều.
Những món ăn nhắc nhớ…
Ở góc độ hẹp hơn, chỉ cần trước mỗi món ăn ta luôn thấy có một câu chuyện để kể, để nhắc nhớ về ai đó, về kỷ niệm nào đó, có lẽ đó là những món ăn ngon, đem lại những cung bậc cảm xúc và vui biết bao nhiêu.
Và những món ăn đơn giản hàng ngày mà mỗi khi cầm đũa ta lại nhớ đến ông bà, cha mẹ đã từng làm ra cho cả nhà ăn chắc là hạnh phúc lắm.
Có lẽ vậy, mà người miền Tây khi làm đám giỗ dù có bao nhiêu món, họ cũng sẽ làm món ăn mà người quá cố thích nhất và trong bữa giỗ họ sẽ ngồi nhắc món ăn xưa, nhắc chuyện xưa.
Cái ăn lúc này nó không còn là “miếng no” mà nó trở nên những “miếng ngon” hoài niệm mang tính lưu truyền trong một gia đình, dòng họ. Món ăn lúc này lại có vai trò gắn kết ruột thịt biết bao. Đó cũng là giá trị tri ơn của văn hóa ẩm thực.
Từ ý nghĩa này lại có thể dễ dàng trả lời câu hỏi về ý nghĩa của căn bếp trong gia đình và vai trò của người phụ nữ trong mỗi bữa cơm có còn quan trọng không.
Trong thời đại mà sự phân tán gia đình ngày càng mạnh mẽ hơn, ngày càng thưa vắng những “tổ hợp” gia đình tam đại, tứ đại đồng đường, những đứa con thường sống chung với cha mẹ đến 18 tuổi sẽ bắt đầu tách rời cuộc sống tự lập vì học hành và công việc.
Những cuộc sum họp về gia đình những dịp giỗ quảy cũng thưa vắng đi vì bận rộn, có lẽ điều nhắc nhở người ta thường trực nhất chính là món ăn.
Những đứa trẻ hạnh phúc khi có nhiều câu chuyện kể về những món ăn, chúng sẽ nhớ nhiều về cha mẹ, về gia đình và đó là sự giữ gìn mối dây gắn kết với một mái nhà, với quê hương vậy.
Mấy ngày nay, đứa cháu gái sau khi thi tốt nghiệp THPT, luẩn quẩn ở nhà lại đi mua đủ thứ nguyên liệu rồi nhờ người lớn bày cách nấu ăn, trong khi hồi nhỏ tới lớn chỉ biết nấu… mì gói.
Tự dưng thấy rất vui, có lẽ cháu đã có sự chuyển biến lớn trong quá trình nhận thức về bữa ăn, cũng là chuẩn bị cho tương lai sống xa gia đình, cũng chính là lý do tôi suy nghĩ khá miên man không đầu, không đuôi về ăn uống.
Trong cuộc sống hiện đại hối hả, con người thường xuyên phải đối mặt với áp lực, căng thẳng và những cảm xúc tiêu cực. Đôi khi, những tổn thương tinh thần âm ỉ khiến chúng ta cảm thấy lạc lõng, cô đơn và mất phương hướng. Giữa những bộn bề đó, ẩm thực nổi lên như một liệu pháp chữa lành diệu kỳ, một nguồn an ủi vỗ về tâm hồn, xoa dịu những vết thương cảm xúc. Không chỉ đơn thuần là nạp năng lượng, những món ăn đặc biệt còn có khả năng khơi gợi ký ức, đánh thức giác quan và mang đến cảm giác bình yên, hạnh phúc từ sâu bên trong.
Ẩm thực và những kết nối cảm xúc sâu sắthực
Mối liên kết giữa ẩm thực và cảm xúc đã được hình thành từ thuở ấu thơ. Những bữa cơm gia đình ấm cúng, những món ăn mẹ nấu chứa đựng tình yêu thương vô bờ bến, khắc sâu vào tâm trí ta những ký ức ngọt ngào và cảm giác an toàn. Khi trưởng thành, dù đi đâu về đâu, hương vị quen thuộc của món ăn quê nhà vẫn luôn là sợi dây vô hình kết nối ta với nguồn cội, với những giá trị tinh thần thiêng liêng.
Khoa học cũng chứng minh rằng, ẩm thực có tác động trực tiếp đến não bộ và hệ thần kinh, ảnh hưởng đến tâm trạng và cảm xúc của con người. Khi thưởng thức những món ăn ngon, cơ thể sản sinh ra endorphin – một loại hormone có tác dụng giảm đau, tạo cảm giác hưng phấn và hạnh phúc. Hương vị, màu sắc, kết cấu của món ăn kích thích các giác quan, khơi dậy những ký ức và liên tưởng tích cực, từ đó xoa dịu những cảm xúc tiêu cực, mang đến sự thư thái và dễ chịu.
Những món ăn ‘vỗ về’ cảm xúc
Không có một công thức chung nào cho món ăn chữa lành tâm hồn, bởi mỗi người có những trải nghiệm, ký ức và sở thích ẩm thực riêng. Tuy nhiên, có những nhóm món ăn thường được xem là “comfort food” – thức ăn thoải mái, có khả năng vỗ về cảm xúc một cách đặc biệt:
Súp và cháo nóng hổi: Trong những ngày thời tiết se lạnh hay khi cơ thể mệt mỏi, một bát súp hoặc cháo nóng hổi luôn là lựa chọn tuyệt vời. Hơi ấm từ bát súp lan tỏa, xoa dịu cơ thể, hương vị thanh đạm, dễ tiêu hóa giúp hệ tiêu hóa được nghỉ ngơi. Những món súp quen thuộc như súp gà, súp bí đỏ, cháo hành, cháo sườn… đều mang đến cảm giác ấm áp, nhẹ nhàng và dễ chịu.
Món hầm và om đậm đà: Những món hầm, om được nấu chậm rãi, thấm đẫm gia vị, tạo nên hương vị đậm đà, quyến rũ. Thịt mềm tan, rau củ ngọt bùi, nước dùng sánh mịn… tất cả hòa quyện tạo nên một bản giao hưởng hương vị làm say đắm lòng người. Các món hầm, om như bò kho, gà kho gừng, cá kho tộ, thịt kho tàu… không chỉ ngon miệng mà còn chứa đựng sự kiên nhẫn, tỉ mỉ của người nấu, mang đến cảm giác ấm áp, đủ đầy và trọn vẹn.
Món tráng miệng ngọt ngào: Vị ngọt luôn có sức hấp dẫn đặc biệt đối với con người. Những món tráng miệng ngọt ngào như bánh ngọt, kem, chè, hoa quả dầm… có khả năng kích thích vị giác, giải tỏa căng thẳng và mang đến niềm vui tức thì. Tuy nhiên, cần lưu ý thưởng thức món ngọt một cách điều độ để đảm bảo sức khỏe.
Món ăn gợi nhớ kỷ niệm: Mỗi người đều có những món ăn gắn liền với kỷ niệm đặc biệt. Đó có thể là món ăn bà nấu ngày bé, món ăn yêu thích của người thân, hay món ăn đã cùng bạn bè thưởng thức trong những chuyến đi đáng nhớ. Khi thưởng thức lại những món ăn này, ký ức ùa về, cảm xúc dâng trào, giúp ta sống lại những khoảnh khắc tươi đẹp và tìm thấy sự an ủi trong quá khứ.
Món ăn tự tay chế biến: Quá trình nấu ăn cũng mang đến những lợi ích trị liệu tuyệt vời. Khi tập trung vào việc lựa chọn nguyên liệu, sơ chế, chế biến món ăn, ta tạm quên đi những lo âu, muộn phiền trong cuộc sống. Sự sáng tạo, tỉ mỉ và kiên nhẫn trong quá trình nấu ăn giúp ta rèn luyện sự tập trung, giải tỏa căng thẳng và tìm thấy niềm vui trong những điều giản dị. Hơn nữa, khi tự tay chuẩn bị một bữa ăn ngon cho bản thân hoặc những người thân yêu, ta cảm thấy tự tin, yêu đời và trân trọng những giá trị cuộc sống.
Ẩm thực không chỉ là món ăn, mà còn là hành trình chữa lành
Chữa lành tâm hồn bằng ẩm thực không chỉ đơn thuần là tìm đến những món ăn ngon để xoa dịu cảm xúc. Đó còn là một hành trình khám phá bản thân, lắng nghe cơ thể và tìm kiếm sự cân bằng trong cuộc sống.
Ăn uống chánh niệm: Thay vì ăn uống một cách vô thức, hãy tập trung vào trải nghiệm ẩm thực, cảm nhận hương vị, kết cấu và màu sắc của món ăn. Ăn chậm rãi, nhai kỹ, thưởng thức từng miếng nhỏ, giúp ta kết nối với cơ thể và cảm nhận trọn vẹn niềm vui từ việc ăn uống.
Nấu ăn với tình yêu thương: Khi nấu ăn cho bản thân và những người thân yêu, hãy đặt vào đó tình yêu thương và sự quan tâm. Sự tỉ mỉ, chu đáo trong từng công đoạn chế biến sẽ truyền tải thông điệp yêu thương, giúp món ăn trở nên ý nghĩa và trọn vẹn hơn.
Chia sẻ bữa ăn cùng người thân: Bữa ăn không chỉ là thời gian nạp năng lượng mà còn là cơ hội để kết nối, chia sẻ và trò chuyện cùng người thân. Cùng nhau chuẩn bị bữa ăn, thưởng thức món ngon và chia sẻ những câu chuyện vui buồn trong cuộc sống, giúp ta cảm thấy được yêu thương, quan tâm và giảm bớt cô đơn.
Khám phá ẩm thực đa dạng: Thế giới ẩm thực vô cùng rộng lớn và đa dạng. Hãy mở lòng khám phá những món ăn mới, những hương vị độc đáo từ khắp nơi trên thế giới. Sự mới lạ, thú vị trong ẩm thực có thể khơi dậy sự tò mò, hứng thú và mang đến những trải nghiệm tích cực cho tâm hồn.
Kết luận
Ẩm thực không chỉ là nhu cầu thiết yếu của cuộc sống mà còn là một liệu pháp chữa lành tâm hồn vô cùng hiệu quả. Những món ăn “vỗ về” cảm xúc không chỉ xoa dịu những vết thương tinh thần mà còn mang đến niềm vui, sự bình yên và kết nối sâu sắc với bản thân và những người xung quanh. Hãy trân trọng những bữa ăn, thưởng thức ẩm thực một cách chánh niệm và khám phá sức mạnh chữa lành diệu kỳ của ẩm thực trong cuộc sống.
Mà nói chữ nghĩa chút là văn hóa ẩm thực, về hành trình sự nhận thức lại của con người về ẩm thực trong tương lai. Liệu có phải là xa vời quá không?
